İZMİR – Günümüz dünyasında pek çok kişinin ortak serzenişi haline gelen “çok yorgunum” ifadesi, artık sadece kişisel bir durum olmaktan çıktı. Medicana Sağlık Grubu Psikiyatri Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar, dijital yorgunluk olarak da adlandırılan bu durumun, modern yaşamın getirdiği yoğunluk ve dijital dünyanın sınırsız uyaranları nedeniyle toplumun önemli bir sorunu haline geldiğini belirtti.
Dijital Yorgunluk Nedir ve Neden Ortaya Çıkar?
Dr. Müge Yaşar, sürekli hissedilen yorgunluğun tek başına bir teşhis olmadığını, aksine altta yatan pek çok nedenin bir sonucu olduğunu vurguladı. Depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları ve iş yaşamının getirdiği baskılar gibi faktörlerin bu yorgunluğa zemin hazırladığını söyleyen Yaşar, pandemi sonrası dönemin de bu süreci tetiklediğini ekledi. Ancak en dikkat çekici nokta, dijital dünyanın bireyler üzerindeki yoğun etkisi.
Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte sürekli bir uyaran bombardımanı altında kaldığımızı belirten Dr. Yaşar, bildirimler, mesajlar, sosyal medyadaki “kusursuz” hayatlar ve sürekli ulaşılabilir olma beklentisinin, ruh sağlığında yeni bir tablo oluşturduğunu ifade etti. Bu durum, “dijital tükenmişlik” veya “sosyal medya yorgunluğu” olarak adlandırılıyor. Yoğun iş temposu, şehir hayatı ve dijital uyaranlar, beynimizi sürekli yüksek alarmda tutarak kronik strese yol açıyor. Bu da vücudun sempatik sinir sistemini aşırı çalıştırarak kortizol ve adrenalin seviyelerini yükseltiyor. Bu durum, “allostatik yük” olarak bilinen, vücudun kronik stresle başa çıkmaya çalışırken yıpranması anlamına geliyor.
Dijital Yorgunluğun Belirtileri ve Etkileri
Yapılan araştırmalar, sosyal medyayı yoğun kullanan kişilerde anksiyete ve depresyonun yanı sıra belirgin yorgunluk belirtilerinin de görüldüğünü ortaya koyuyor. Literatürde “sosyal medya yorgunluğu”, “teknostres” ve “FoMO (Fear of Missing Out – Bir Şeyleri Kaçırma Korkusu)” gibi kavramlar da bu sorunun boyutlarını gözler önüne seriyor. Dr. Yaşar, FoMO ve sosyal medya bağımlılığı arttıkça anksiyete, depresyon, tükenmişlik hissi ve dikkat eksikliğinin de paralel olarak arttığını belirtti.
Dijital Yorgunlukla Mücadele Yolları
Dr. Müge Yaşar, sürekli yorgunluğun aslında bedenin ve zihnin bir alarm sistemi olduğunu belirterek, bu durumla başa çıkmanın yollarını şöyle sıraladı:
- Yaşam Ritmini Ayarlamak: Hayat temposunu yavaşlatmak, gerekirse durup dinlenmek büyük önem taşıyor.
- Dijital Hijyen ve Detoks: Ekran süresini azaltmak, özellikle yatmadan bir saat önce tüm dijital cihazları kapatarak uyku hormonu melatonin salınımını desteklemek.
- Sınır Koyma Becerisi: Hem başkalarının taleplerine hem de kendi mükemmeliyetçi iç sesimize “hayır” diyebilmek, kişisel zamanı ve enerjiyi korumanın anahtarı.
- Zaman Yönetimi: Enerjinin yüksek olduğu saatleri belirleyip zorlu görevleri bu zamanlara yaymak, bilişsel tükenmeyi önleyebilir.
- Farkındalık (Mindfulness) ve Nefes Egzersizleri: Anı yaşamaya odaklanmak, zihnin sürekli geçmiş ve gelecek kaygıları arasında gidip gelmesini engeller. Düzenli diyafram nefesi, parasempatik sinir sistemini aktive ederek rahatlamayı sağlar.
- Anlamlı Aktivitelere Yönelmek: Enerjiyi tüketen değil, anlam ve amaç katan aktivitelere zaman ayırmak.
- Sosyal Bağlantıları Güçlendirmek: Aile, arkadaşlar ve meslektaşlarla bir araya gelmek, yalnızlık ve tükenmişlik riskini azaltır.
- Kendine Şefkat Göstermek: Hatalı olunduğunda veya zorlanıldığında kendini yargılamak yerine destek olmak, mükemmeliyetçilikle mücadelede etkili bir yöntemdir.
Dr. Yaşar, bu stratejilerin zihinsel yorgunluğu azaltmada bilimsel olarak kanıtlanmış ve son derece etkili olduğunu sözlerine ekledi. Gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek almanın da bu süreçte önemli bir adım olduğunu hatırlattı.
